Amerika - New England - Massachusetts - Pitssfield-Hancock Shaker Village

In 1850, toen deze sekte zijn hoogtepunt bereikte, was Hancock Shaker Village één van de 19 Shaker Societies in de Verenigde Staten. Meer dan zesduizend mensen, mannen en vrouwen, woonden in deze utopistische leefgemeenschappen, en terwijl de ene na de andere community (in die tijd een populair concept) het loodje legde, waren de Shakers onwaarschijnlijk succesvol.

Toch was het keerpunt nabij: aan het eind van de eeuw begonnen de eerste gemeenschappen te sluiten. Maar gelukkig zijn niet alle sporen uitgewist. Omdat de Shakers een zodanig eigen en specifieke stijl hadden, bleef er veel van bewaard. Zo is Hancock Shaker Village, nabij Pittsfield, Massachusetts, nu een living museum; een museum omdat er geen Shaker meer rondloopt en toch levend omdat vrijwilligers demonstreren hoe het leven hier vroeger toeging. Met enige verbeeldingskracht kun je in Hancock je voorstellen hoe het er hier ruim twee eeuwen geleden aan toeging. Religieuze koorts De wortels van de Shakers liggen in het Engeland van de achttiende eeuw, in de sloppenwijken van Manchester. Daar leidde Ann Lee, geboren in 1736, een marginaal bestaan in een liefdeloos huwelijk en grote armoede. Haar gezondheid had zwaar te lijden onder zwangerschappen en miskramen, haar geestelijke gesteldheid onder haar kleurloze bestaan en de vroege dood van haar vier kinderen. Ann Lee was diep gelovig en hunkerde naar tekenen dat haar geloof haar zou redden uit haar deprimerend bestaan.

Deze tekenen vond ze bij een groep Quakers die bij hun regelmatige bijeenkomsten werden bevangen door een religieuze koorts die zich uitte in schudden en heftig heen en weer bewegen. Ze wierp zich op als leider van de groep, die bekend werd als de Shaking Quakers, begon te prediken en tegen het establishment te schoppen. Ze belandde in de gevangenis, en daar, zo vertelde Ann Lee later, werd ze bezocht door Jezus zelf, met wie ze voortaan verbonden was als de vrouwelijk kant van God op aarde. Ann Lee, voortaan Mother Ann, was de nieuwe manifestatie van de Messias, Jezus Christus vertegenwoordigde de mannelijke kant en zij de vrouwelijke. Ook had ze in haar cel bedacht dat een leven zonder zonden gemakkelijker viel vol te houden als je je hield aan eenvoudige regels: openbare biecht, eenvoud, celibaat en de perfectionering van het dagelijks leven. In Engeland leverden deze ideeën vooral hoon op en vervolging. In 1774 vertrokken Lee en een aantal volgelingen naar New York, in de hoop dat ze in Amerika hun geloof beter konden praktiseren. In de stad konden ze nauwelijks het hoofd boven water houden; pas toen ze in 1776 verhuisden naar upstate New York, vlak bij Albany, slaagde de groep erin een leefbare gemeenschap te vormen.

Dit deel van Amerika beleefde in die jaren de ene na de andere geloofsrevival, en de Shakers waren gewoon één van de vele sekten. Vooral armen en arbeiders bleken open te staan voor boodschappen van redding, materiële veiligheid en spirituele rust. Bovendien boden de intensheid van het dansen, de trance, het spreken in tongen en de hallucinerende visioenen een uitweg uit de dagelijkse ellende. Geleidelijk aan kwamen mensen luisteren naar Mother Ann en haar Shaking Quakers. De diensten met de onvoorspelbare oprispingen zouden de praktijk van de eerste Christenen weerspiegelen, in ere hersteld met de Second Coming in de vorm van Mother Ann. Wie zich verder hield aan de sobere leefregels van de Shakers, wist zich verzekerd van redding. Superioriteit Mother Lee reisde twee jaar lang rond in New England, vaak beschimpt en verjaagd. In die jaren na de Onafhankelijksoorlog riep een groep Engelsen met het pacifisme als boodschap niet direct de warmste gevoelens op. Bovendien was er weerstand tegen de zelfverklaarde superioriteit van de manier van leven en geloven van de Quakers, terwijl het opheffen van privé eigendom en het propageren van het celibaat de gevestigde orde bedreigden.

Vooral dat celibaat werd argwanend bekeken, omdat de groep wel degelijk uit mannen en vrouwen bestond. Geruchten over perverse seksuele gewoonten en orgieën zouden de Shakers altijd achtervolgen, net als verhalen over het castreren van bekeerde mannen en het vermoorden van onwettige kinderen. In 1784 stierf Ann Lee, uitgeput, in Niskeyuna waar de groep zich had gevestigd. Haar opvolgers slaagden er binnen een paar jaar in om honderden bekeerlingen te vinden en, belangrijker, de doctrine van de Shakers nauwkeuriger vast te leggen. Eén van de belangrijke besluiten was om zich terug te trekken uit ‘de wereld’ - perfecte levens waren anders wel erg moeilijk. De grote boerderijen van een aantal nieuwe leden boden de mogelijkheid om eigen gemeenschappen te stichten. Onder leiding van Joseph Meacham werden Shakerdorpen opgezet, grote communes waar de nieuwe Gospel Order de regel vormde. Wie zich bekeerde bracht alles wat hij had in de gemeenschap in. Hele gezinnen werden lid van de Shakers, aangetrokken door de eenvoud, de veiligheid, en het gemeenschapsgevoel, allemaal zaken die in de turbulente Amerikaanse samenleving ver te zoeken waren.

Uit angst voor al te snelle, en uiteindelijk teleurstellende bekeringen, stelden de leiders bovendien verschillende niveaus van toewijding in. Nieuwelingen moesten na een jaar een formele Convenant tekenen, waarin totale toewijding aan de gemeenschap werd beloofd. Vanaf 1792 waren ze in staat mensen uit te sturen om gebedsgroepen officieel om te zetten in communes. De Shakers bleven zo heten, als een soort geuzennaam, hoewel de wijze van geloofsbeleving en vooral de typerende dansen al in 1794 werden veranderd. Meacham styleerde de dans, in een eenvoudige, door iedereen gelijk uit te voeren dans in plaats van de wilde, schuddende en tranceachtige geloofsuitingen. Niettemin bleven de diensten van de Shakers ongebruikelijk. De gelovigen zaten niet rustig in de kerk, luisterend naar een predikant, maar dansten met zijn allen, de mannen aan de ene kant van de ruimte, de vrouwen aan de andere. Ze bewogen zich allemaal precies gelijk, begeleid door liederen. Idioot gespring, vond de schrijver Ralph Waldo Emerson, en dat geschud met hun handen, alsof het hondepoten zijn. Volgens een andere toeschouwer leek het op iets tussen een wandelstap en een dansje, waarbij de Shakers met hun handen schudden zoals pinguïns waggelen.

In elk geval was het interessant genoeg om veel buitenstaanders te trekken naar de zondagsdiensten in de Meetinghouses. Voor de Shakers gaf het dansen hen een gevoel van union, van gezamenlijkheid. De danspasen bleven ook belangrijk om de band met Mother Ann en de oorspronkelijke Believers levend te houden. Later moedigde Lucy Wright, Meachams opvolger, de Believers aan om hun getuigenissen uit te spreken tijdens bijeenkomsten, en hymnes en gezangen te zingen. Aan de dansen werden andere passen toegevoegd, zoals de Square Order en de Sacred March. Verpletterende eenvoud In het arsenaal van achttiende eeuws denken waren de ideeën van de Shakers niet bijzonder of opmerkelijk. Heel veel groepen dachten erover zich in utopische gemeenscha